Başabaş Noktası Analizi
Kâra geçiş noktasının hesaplanması ve güvenlik payı.
Başabaş noktası, toplam gelirin toplam maliyete eşit olduğu, yani ne kâr ne zarar edilen satış düzeyidir. Bu noktanın altında zarar, üstünde kâr edilir.
Katkı payı
Analizin temel kavramı katkı payıdır. Satış fiyatından birim değişken maliyet çıkarıldığında kalan tutar, sabit maliyetleri karşılamaya katkıda bulunur.
Birim katkı payı = Satış fiyatı − Birim değişken maliyet
Başabaş miktarı = Toplam sabit maliyet ÷ Birim katkı payı
Başabaş tutarı = Başabaş miktarı × Satış fiyatı
Sayısal örnek
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Satış fiyatı (birim) | 400 |
| Değişken maliyet (birim) | 250 |
| Birim katkı payı | 150 |
| Toplam sabit maliyet | 900.000 |
| Başabaş miktarı | 6.000 adet |
| Başabaş tutarı | 2.400.000 |
Hedef kâra ulaşmak için
Belirli bir kâr hedefi varsa, sabit maliyete hedef kâr eklenerek aynı formül kullanılır. 300.000 lira kâr hedefleniyorsa gereken satış miktarı (900.000 + 300.000) ÷ 150 = 8.000 adettir.
Güvenlik payı
Mevcut satış düzeyi ile başabaş noktası arasındaki fark güvenlik payıdır. Satışlar ne kadar düşerse zarara geçileceğini gösterir. Güvenlik payı düşük olan işletme, talepteki küçük bir daralmada bile zarar eder.
Başabaş analizi, satış fiyatının ve birim değişken maliyetin sabit kaldığını, üretilen her birimin satıldığını ve maliyetlerin kesin olarak sabit veya değişken ayrılabildiğini varsayar. Gerçekte bu varsayımlar tam olarak geçerli değildir; analiz bir yön göstergesidir, kesin sonuç değil.