Maliyet Kavramları ve Sınıflandırma
Gider, maliyet ve harcama ayrımı; sabit ve değişken maliyetler.
Maliyet muhasebesinde birbirine karıştırılan üç kavram vardır ve aralarındaki fark önemlidir.
- Harcama: Bir varlık veya hizmet edinmek için yapılan ödeme veya borçlanma. Para çıkışıyla ilgilidir.
- Maliyet: Bir varlığın elde edilmesi için katlanılan fedakârlığın parasal tutarı. Varlık olarak aktifte durur.
- Gider: Gelir elde etmek için tüketilen maliyet. Gelir tablosuna gider olarak yansır.
Örnek: 100.000 liralık hammadde satın alındığında bu bir harcamadır ve stok olarak aktifte maliyet şeklinde durur. Üretimde kullanıldığında mamul maliyetine dönüşür; mamul satıldığında ise gider haline gelir.
Maliyetlerin sınıflandırılması
Üretim hacmiyle ilişkisine göre
- Sabit maliyetler: Üretim miktarı değişse de toplamı değişmez. Kira, amortisman, yöneticinin maaşı. Birim başına düşen sabit maliyet üretim arttıkça azalır.
- Değişken maliyetler: Üretimle doğru orantılı değişir. Hammadde, parça başı işçilik. Birim başına düşen tutar sabittir.
- Karma maliyetler: Hem sabit hem değişken bileşen içerir. Sabit abonelik ücreti artı kullanım bedeli olan elektrik faturası gibi.
Ürüne yüklenme biçimine göre
- Direkt maliyetler: Hangi ürüne ne kadar düştüğü doğrudan ölçülebilir. Direkt ilk madde, direkt işçilik.
- Endirekt maliyetler: Ürüne doğrudan bağlanamaz, dağıtım anahtarıyla yüklenir. Fabrika kirası, ustabaşı ücreti, bakım giderleri.
Neden bu ayrım önemli
Sabit ve değişken ayrımı yapılmadan başabaş noktası hesaplanamaz, sipariş kabul kararı verilemez ve fiyat indiriminin kârlılığa etkisi görülemez. Direkt ve endirekt ayrımı ise maliyetin hangi kısmının kesin, hangi kısmının tahmine dayalı olduğunu gösterir.