Bilanço Hesaplarının İşleyiş Kuralları
Aktif ve pasif hesapların artış ve azalış yönleri, düzenleyici hesapların istisnası.
Bilanço hesapları, işletmenin varlıklarını ve kaynaklarını gösteren hesaplardır. Hesap planının 1, 2, 3, 4 ve 5 numaralı sınıfları bilanço hesaplarından oluşur. Bu hesapların işleyişi tek bir mantığa dayanır ve istisnası azdır.
Aktif hesaplar
Varlıkları gösteren hesaplardır. Bilançonun sol tarafında yer alırlar.
- Varlık arttığında hesap borçlandırılır.
- Varlık azaldığında hesap alacaklandırılır.
- Normal olarak borç kalanı verirler.
Örnek: Kasaya para girdiğinde 100 Kasa borçlandırılır, kasadan para çıktığında alacaklandırılır.
Pasif hesaplar
Borçları ve özkaynakları gösteren hesaplardır. Bilançonun sağ tarafında yer alırlar.
- Borç veya özkaynak arttığında hesap alacaklandırılır.
- Azaldığında borçlandırılır.
- Normal olarak alacak kalanı verirler.
Örnek: Satıcıdan vadeli mal alındığında 320 Satıcılar alacaklandırılır, satıcıya ödeme yapıldığında borçlandırılır.
Düzenleyici hesaplar
Bazı hesaplar, ait oldukları grubun tersine çalışır. Bunlara düzenleyici veya aktifi ya da pasifi düzenleyen hesaplar denir. Bilançoda kendi grubunda görünürler ama düzenledikleri hesaptan indirilerek gösterilirler. Hesap adlarının sonundaki eksi işareti bunu belirtir.
| Hesap | Düzenlediği hesap | Normal bakiye |
|---|---|---|
| 257 Birikmiş Amortismanlar (−) | 25 grubu maddi duran varlıklar | Alacak kalanı |
| 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (−) | 128 Şüpheli Ticari Alacaklar | Alacak kalanı |
| 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (−) | 102 Bankalar | Alacak kalanı |
| 501 Ödenmemiş Sermaye (−) | 500 Sermaye | Borç kalanı |
| 122 Alacak Senetleri Reeskontu (−) | 121 Alacak Senetleri | Alacak kalanı |
Örneğin bir binanın maliyeti 2.000.000 lira, birikmiş amortismanı 400.000 lira ise bilançoda binanın net değeri 1.600.000 lira olarak görünür. Bina hesabının kayıtlı değeri değişmez; azaltma düzenleyici hesap üzerinden yapılır. Bu sayede hem varlığın maliyeti hem de ne kadarının tükendiği ayrı ayrı izlenebilir.
Amortismanı doğrudan bina hesabından düşmek matematiksel olarak aynı sonucu verir ama bilgi kaybına yol açar. Varlığın kaç liraya alındığı ve bugüne kadar ne kadarının itfa edildiği görülemez hale gelir. Düzenleyici hesap kullanmak, iki bilgiyi de korumanın yoludur.
İlgili konular
- Hesap Kavramı ve Hesabın YapısıHesap nedir, borç ve alacak ne anlama gelir, bakiye nasıl bulunur.
- Gelir Tablosu Hesaplarının İşleyiş KurallarıGelir ve gider hesaplarının çalışma mantığı ve dönem sonunda neden kapatıldıkları.
- Düzenleyici HesaplarAktifi ve pasifi düzenleyen hesapların listesi ve çalışma mantığı.