Hesap Kavramı ve Hesabın Yapısı
Hesap nedir, borç ve alacak ne anlama gelir, bakiye nasıl bulunur.
Hesap, aynı nitelikteki artış ve azalışların bir arada izlendiği çizelgedir. İşletmenin kasasına yıl içinde yüzlerce kez para girip çıkar. Bu hareketlerin tek tek değil toplu olarak görülebilmesi için hepsinin aynı yerde toplanması gerekir. O yer Kasa hesabıdır.
Hesabın biçimi
Hesaplar öğretimde T harfine benzediği için T hesap adı verilen bir şemayla gösterilir. Sol taraf borç, sağ taraf alacak tarafıdır.
| Borç (sol) | Alacak (sağ) |
|---|---|
| Bu tarafa yazılan tutarlar | Bu tarafa yazılan tutarlar |
Borç ve alacak kelimeleri günlük dildeki anlamlarını taşımaz. Bir hesabın borçlandırılması, o hesabın sol tarafına tutar yazılması demektir. Bunun borçlu olmakla ilgisi yoktur. Kasa hesabını borçlandırdığınızda kasaya para girmiş olur, kimseye borçlanmış olmazsınız.
Temel terimler
- Hesap açmak: Bir hesaba ilk kez tutar yazmak.
- Borçlandırmak: Hesabın sol tarafına tutar kaydetmek.
- Alacaklandırmak: Hesabın sağ tarafına tutar kaydetmek.
- Borç kalanı: Borç toplamı alacak toplamından büyükse aradaki fark.
- Alacak kalanı: Alacak toplamı borç toplamından büyükse aradaki fark.
- Hesabın kapanması: Borç ve alacak toplamlarının eşitlenmesi, yani bakiyenin sıfır olması.
Bakiye nasıl bulunur
Bir hesabın borç tarafındaki tutarlar toplanır, alacak tarafındaki tutarlar toplanır ve büyük olandan küçük olan çıkarılır. Kalan tutar, büyük olan tarafın adıyla anılır.
| İşlem | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| Dönem başı mevcut | 10.000 | |
| Peşin satış | 25.000 | |
| Kira ödemesi | 8.000 | |
| Satıcıya ödeme | 12.000 | |
| Toplam | 35.000 | 20.000 |
| Borç kalanı | 15.000 |
Kasada 15.000 lira bulunmaktadır. Kasa bir varlık hesabı olduğu için borç kalanı vermesi normaldir.
Hangi hesap hangi bakiyeyi verir
Bir hesabın normal bakiyesi, o hesabın niteliğine göre bellidir. Bu kural akılda tutulduğunda kayıtların doğruluğu hızlıca kontrol edilebilir.
| Hesap türü | Artışlar | Azalışlar | Normal bakiye |
|---|---|---|---|
| Varlık (aktif) | Borç | Alacak | Borç kalanı |
| Borç (pasif) | Alacak | Borç | Alacak kalanı |
| Özkaynak | Alacak | Borç | Alacak kalanı |
| Gelir | Alacak | Borç | Alacak kalanı |
| Gider | Borç | Alacak | Borç kalanı |
Kasa hesabınız alacak kalanı veriyorsa mutlaka hata vardır. İşletme, kasasında olmayan parayı ödeyemez. Aynı şekilde 600 Yurtiçi Satışlar hesabının borç kalanı vermesi de anlamsızdır. Bakiyenin yönü, hatayı yakalamanın en hızlı yoludur.
İlgili konular
- Bilanço Hesaplarının İşleyiş KurallarıAktif ve pasif hesapların artış ve azalış yönleri, düzenleyici hesapların istisnası.
- Büyük Defter (Defteri Kebir)Yevmiye kayıtlarının hesaplara aktarılması ve büyük defterin işlevi.
- Muhasebe Denkliği ve Temel EşitlikVarlıklar, borçlar ve özkaynak arasındaki eşitlik ve her işlemin bu eşitliği neden bozmadığı.