Muhasebe Denkliği ve Temel Eşitlik
Varlıklar, borçlar ve özkaynak arasındaki eşitlik ve her işlemin bu eşitliği neden bozmadığı.
Bütün muhasebe sistemi tek bir eşitliğin üzerine kuruludur:
Varlıklar = Borçlar + Özkaynaklar
Bu eşitlik bir kural değil, bir zorunluluktur. İşletmenin sahip olduğu her şeyin bir kaynağı vardır. Kaynak ya dışarıdan borçlanılarak ya da sahiplerin koyduğu sermayeyle sağlanmıştır. Üçüncü bir ihtimal yoktur.
Eşitliğin sol tarafı neyimiz var sorusuna, sağ tarafı bu varlıklar nereden geldi sorusuna cevap verir. İkisi aynı bütünün iki farklı görünümüdür; bu yüzden her zaman birbirine eşittir.
Eşitlik neden hiç bozulmaz
Her işlem eşitliğin en az iki kalemini etkiler ve bu etkiler birbirini dengeler. Dört olasılık vardır:
| İşlem | Etki |
|---|---|
| Bankadan nakit çekildi | Bir varlık artar, başka bir varlık azalır |
| Vadeli mal alındı | Bir varlık artar, bir borç artar |
| Satıcıya nakit ödendi | Bir varlık azalır, bir borç azalır |
| Ortak sermaye koydu | Bir varlık artar, özkaynak artar |
Dört durumda da eşitlik korunur. Bir tarafta olan her hareketin diğer tarafta bir karşılığı vardır. Çift taraflı kayıt sisteminin kaynağı budur: her kaydın borç ve alacak tutarı eşit olmak zorundadır, çünkü altta yatan eşitlik zaten böyle çalışmaktadır.
Kâr ve zarar eşitliğe nasıl girer
Dönem içinde elde edilen gelirler özkaynağı artırır, katlanılan giderler azaltır. Dönem sonunda ikisinin farkı kâr veya zarar olarak özkaynağa eklenir. Genişletilmiş eşitlik şöyledir:
Varlıklar = Borçlar + Sermaye + Gelirler − Giderler
Gelir ve gider hesapları aslında özkaynağın geçici uzantılarıdır. Dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabında toplanır ve sonuç özkaynağa aktarılır. Bu yüzden gelir ve gider hesapları yeni döneme bakiye devretmez.
Bilançoyla ilişkisi
Bilanço, bu eşitliğin belirli bir tarihteki fotoğrafıdır. Aktif toplamı ile pasif toplamının her zaman eşit çıkması bir tesadüf değil, eşitliğin doğrudan sonucudur. Bilançonuz tutmuyorsa, denklik bozulmamıştır; kayıtlarınızda hata vardır.
İlgili konular
- Hesap Kavramı ve Hesabın YapısıHesap nedir, borç ve alacak ne anlama gelir, bakiye nasıl bulunur.
- Bilanço Hesaplarının İşleyiş KurallarıAktif ve pasif hesapların artış ve azalış yönleri, düzenleyici hesapların istisnası.
- Muhasebe Süreci ve Dönem AkışıBir hesap döneminin açılıştan kapanışa kadar izlediği sekiz adım.