Envanter İşlemleri
Dönem sonunda fiili durumun tespiti ve kayıtlarla karşılaştırılması.
Envanter, dönem sonunda işletmenin varlık ve kaynaklarının fiilen sayılması, ölçülmesi, tartılması ve değerlenmesi işlemidir. Amacı, defterlerdeki tutarların gerçeği yansıtıp yansıtmadığını tespit etmek ve gerekirse düzeltmektir.
Vergi Usul Kanunu, envanter çıkarmayı zorunlu kılar. Envanter yapılmadan hazırlanan bir bilanço, kayıtların doğru olduğu varsayımına dayanır ki bu varsayım çoğu zaman gerçekleşmez.
Envanterin iki aşaması
1. Muhasebe dışı envanter
Fiili tespit aşamasıdır. Kasadaki para sayılır, depodaki mallar sayılır, alacak ve borçlar mutabakatla doğrulanır, duran varlıkların mevcudiyeti kontrol edilir. Bu aşamada muhasebe kaydı yapılmaz; yalnızca gerçek durum belirlenir.
2. Muhasebe içi envanter
Fiili durum ile kayıtlı durum karşılaştırılır ve fark varsa düzeltme kayıtları yapılır. Amortisman ayırma, karşılık ayırma, reeskont işlemleri, gelir ve gider tahakkukları bu aşamada gerçekleşir.
Başlıca envanter işlemleri
| Konu | Yapılan işlem |
|---|---|
| Kasa | Fiili sayım, fark varsa 197 veya 397 hesabına kayıt |
| Stoklar | Sayım, değer düşüklüğü varsa karşılık ayrılması |
| Alacaklar | Mutabakat, şüpheli alacaklar için karşılık |
| Senetli alacak ve borçlar | Reeskont hesaplanması |
| Duran varlıklar | Amortisman ayrılması |
| Peşin ödenen giderler | Döneme ait kısmın gidere alınması |
| Tahakkuk etmiş gelir ve giderler | İlgili döneme kaydedilmesi |
| Yabancı para varlık ve borçlar | Kur değerlemesi |
Sayım farkları
Sayımda kayıtlara göre eksik çıkan tutar 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları, fazla çıkan tutar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hesabına alınır. Bunlar geçici hesaplardır; farkın sebebi bulunduğunda ilgili hesaba aktarılır, bulunamazsa gider veya gelir yazılarak kapatılır.
Envanter işlemleri belgeye dayanmadığı için gözden kaçmaya en açık aşamadır. Oysa kârın doğru hesaplanması büyük ölçüde bu işlemlere bağlıdır. Amortisman ayrılmayan bir işletme kârını olduğundan yüksek gösterir; şüpheli alacağına karşılık ayırmayan işletme aynı hatayı yapar.