Mizan ve Türleri
Mizanın işlevi, düzenlenmesi ve yakalayamadığı hatalar.
Mizan, büyük defterdeki bütün hesapların borç ve alacak toplamları ile bakiyelerinin bir tabloda toplanmasıdır. Amacı, kayıtların matematiksel doğruluğunu kontrol etmek ve mali tabloların hazırlanmasına zemin oluşturmaktır.
Mizanın yapısı
Mizanda dört sütun bulunur ve bu sütunların iki temel eşitliği sağlaması gerekir.
| Hesap | Borç toplamı | Alacak toplamı | Borç kalanı | Alacak kalanı |
|---|---|---|---|---|
| 100 Kasa | 147.000 | 85.000 | 62.000 | |
| 120 Alıcılar | 260.000 | 180.000 | 80.000 | |
| 153 Ticari Mallar | 310.000 | 190.000 | 120.000 | |
| 320 Satıcılar | 146.000 | 290.000 | 144.000 | |
| 500 Sermaye | 300.000 | 300.000 | ||
| 600 Yurtiçi Satışlar | 230.000 | 230.000 | ||
| 621 STMM | 190.000 | 190.000 | ||
| 632 Genel Yönetim Gid. | 222.000 | 222.000 | ||
| Toplam | 1.275.000 | 1.275.000 | 674.000 | 674.000 |
Borç toplamları sütunu ile alacak toplamları sütunu eşit olmalıdır. Aynı şekilde borç kalanları ile alacak kalanları da eşit olmalıdır. Bu eşitlikler bozuksa kayıtlarda hata vardır.
Mizan türleri
- Aylık mizan: Her ay sonunda düzenlenir, dönem içi kontrol amaçlıdır.
- Genel geçici mizan: Dönem sonunda, envanter işlemlerinden önce düzenlenir.
- Kesin mizan: Envanter ve düzeltme kayıtlarından sonra düzenlenir. Mali tablolar bu mizandan hazırlanır.
Mizanın yakalayamadığı hatalar
Mizanın tutması, kayıtların doğru olduğu anlamına gelmez. Yalnızca borç ve alacak tutarlarının eşit olduğunu gösterir. Aşağıdaki hatalar mizanı bozmaz ve fark edilmeden geçer.
- Yanlış hesaba kayıt: Satıcıya yapılan ödeme başka bir satıcının hesabına yazılırsa toplamlar tutar.
- Ters kayıt: Borçlanması gereken hesap alacaklandırılmış, alacaklanması gereken borçlandırılmışsa toplamlar yine eşittir.
- Çift kayıt: Aynı madde iki kez yazılırsa her iki taraf da eşit artar.
- Unutulan kayıt: Hiç yazılmayan bir işlem mizanda iz bırakmaz.
- Aynı tutarda iki hata: Birbirini götüren iki hata varsa mizan yine tutar.
Mizanın tutması gerekli ama yeterli değildir. Kayıtların içeriğinin doğruluğu, envanter işlemleriyle ve hesap bakiyelerinin mantık kontrolüyle sınanır. Kasa hesabının alacak kalanı vermesi ya da bir stok hesabının negatif çıkması, mizan tutsa bile hata olduğunu gösterir.